Ana içeriğe atla
Erkek sağlığı üzerine hekim kaynaklı notlar

Tabak, Adım Sayısı ve Sertleşme: Damarlarınız İçin Neler Değişebilir?

Yeni Son güncelleme: 5 dakikalık okuma Yazan: Marka Şifa Dergi Editörü
Özetle: Sertleşme bir damar olayıdır. Tabağınıza koyduklarınız ve gün içinde ne kadar hareket ettiğiniz, o damarların iç yüzeyinin ne kadar iyi çalıştığını belirler. Araştırmalarda düzenli egzersiz yapan, bel çevresi makul olan ve sebze ağırlıklı beslenen erkeklerde sorun daha seyrek görülüyor. Değişimin karşılığı haftalarla değil, aylarla ölçülür.

Tabak ile yatak odası arasındaki bağ

Cinsel uyarıyla birlikte penisteki küçük atardamarlar genişler, süngerimsi doku kanla dolar ve sertleşme oluşur. Bu genişlemeyi başlatan, damarın iç yüzeyini kaplayan hücrelerin ürettiği nitrik oksittir. Yüksek LDL kolesterol, kontrolsüz kan şekeri, fazla tuzla yükselen tansiyon ve karın çevresinde biriken yağ bu hücrelerin işini zorlaştırır. Kısacası yıllar boyunca yediğimiz şey, damarların esnekliğinde iz bırakır. Sorunun başka hangi nedenlerden kaynaklanabileceğini sertleşme güçlüğünün sebeplerini anlattığımız yazıda ele aldık.

Penise kan taşıyan atardamarların çapı birkaç milimetreyi geçmez. Bu yüzden damar sertliği, kalpte belirti vermeden önce burada hissedilebilir. Sertleşmesinde yeni bir zayıflama fark eden orta yaşlı erkeklere tansiyon, şeker ve kolesterol ölçümü önerilmesinin nedeni de budur.

Beslenmede hangi değişiklikler öne çıkıyor?

Bu alandaki en tutarlı veriler Akdeniz tipi beslenmeden geliyor: bol sebze ve meyve, baklagil, tam tahıl, zeytinyağı, çiğ kuruyemiş ve haftada en az iki kez balık; kırmızı et, işlenmiş et ve şekerli içecekler ise seyrek. Gözlem çalışmalarında bu düzene en çok uyan erkeklerde sertleşme güçlüğü daha az bulunmuş. Bazı müdahale çalışmalarında da kilo kaybıyla birlikte cinsel işlev puanlarının yükseldiği bildirilmiş. Tek bir besinin “sertleştirici” olduğu ise gösterilmiş değil.

Haftalık mutfak takasları
Bunun yerine Şunu deneyin Kazancı
Beyaz ekmek, pirinç pilavı Bulgur, karabuğday, tam buğday ekmeği Lif, kan şekerinin daha yavaş yükselmesine yardım eder
Haftada dört beş kez kırmızı et ya da sucuk İki akşam nohut, mercimek veya kuru fasulye; iki akşam balık Doymuş yağ ve tuz azalır, omega-3 artar
Kola, hazır meyve suyu Su, maden suyu, tuzu az ayran Bir kutu kola yedi küp şekere yakın şeker taşır
Paketli cips ve kraker Bir avuç çiğ badem ya da ceviz Tuz yerine lif ve doymamış yağ
Kızartma Fırın ya da ızgara, üzerine zeytinyağı Daha az kalori, damar dostu yağ

Tuzu ayrıca düşünmek gerekir. Dünya Sağlık Örgütü yetişkinler için günde 5 gramın altını öneriyor; Türkiye’deki ortalama tüketim bunun neredeyse iki katı. Turşu, salamura peynir, hazır çorba ve fırın ekmeği gizli tuzun büyük bölümünü getirir. Tansiyon birkaç puan indiğinde damarlar da bunu hisseder.

Hareket: ne kadar, hangi türde?

Bu konudaki çalışmaları bir araya getiren bir analiz, haftada dört kez yaklaşık 40 dakikalık, orta ya da yüksek tempolu aerobik egzersizin altı ay sürdürüldüğünde ereksiyon puanlarını belirgin biçimde iyileştirdiğini gösterdi. Orta tempoyu anlamanın pratik yolu şudur: Nefesiniz hızlanır, kısa cümleler kurabilirsiniz ama uzun bir hikâye anlatmakta zorlanırsınız. Hızlı yürüyüş, bisiklet, yüzme, merdiven çıkmak ve bahçe işleri bu tanıma girer.

Haftada iki gün eklenen kuvvet çalışması, yani ağırlık, direnç bandı ya da kendi vücut ağırlığıyla yapılan hareketler, kas kütlesini korur ve hücrelerin insüline duyarlılığını artırır. Uzun süre bisiklet sürenler için bir uyarı: Dar ve sert bir sele, apış arasındaki sinir ve damarlara baskı yapabilir. Ortası oyuk, geniş bir sele ve her yarım saatte bir ayağa kalkmak bu baskıyı azaltır.

Masa başında çalışanlar için egzersiz kadar oturma süresinin bölünmesi de önemlidir. Saatlerce kesintisiz oturmak, akşam yapılan yürüyüşün kazancını kısmen geri alır. Her 45-60 dakikada bir kalkıp iki üç dakika dolaşmak, telefon görüşmelerini ayakta yapmak ya da asansör yerine birkaç kat merdiven kullanmak, gün sonunda binlerce adım ekler.

Bir okurumuzun sorusu

Vural 44 yaşında bir muhasebeci; günün on bir saatini masa başında geçiriyor. Son kontrolünde bel çevresi 106 santim, LDL kolesterolü 168, açlık şekeri 108 çıkmış. Bize şunu yazdı: “Spor salonuna gidecek vaktim yok. Pazar sabahı arkadaşlarla oynadığım iki saatlik halı saha maçı yetmez mi?”

Tek başına yetmez. Beş gün hareketsiz kalıp bir sabah yoğun biçimde zorlanmak, damarlara düzenli uyarı vermez; hazırlıksız bir kalp için de yük oluşturabilir. Vural’a hareketi güne bölmesini önerdik. İşe giderken iki durak önce inip yürümeye başladı, öğle arasında on beş dakikalık bir tur ekledi, akşam yemeklerinde ekmeği yarıya indirdi ve haftada iki akşam baklagil pişirdi. Dört ay sonra bel çevresi 99 santime, LDL değeri 139’a geriledi. Sabah sertleşmelerinin sıklaştığını fark ettiğini söylüyor; her gecenin aynı geçmediğini de ekliyor. Bu dalgalanma beklenen bir durumdur, çünkü damar iç yüzeyinin toparlanması aylarca sürer.

Ne zaman fark edilir, nerede abartılır?

Damar iç yüzeyi düzenli harekete birkaç hafta içinde tepki vermeye başlar, fakat çoğu erkek farkı üç ile altı ay arasında hisseder. Vücut ağırlığının yüzde 5 ile 10’u kadar kilo vermek, hem tansiyonda hem kan şekerinde ölçülebilir bir düzelme sağlar. Öte yandan çok düşük kalorili şok diyetler ve bir anda başlanan ağır antrenmanlar yorgunluğa, uykusuzluğa ve sakatlığa yol açabilir. Hedef, iki yıl sonra da sürdürebileceğiniz bir düzendir.

Tatlı macunlar ve ilaçlar bu tabloda nerede duruyor?

Bal ve bitki özlü macunlar takviye niteliğindedir, ilaç değildir ve her porsiyonda şeker taşır. Kilo vermeye çalışan biri, bu şekeri günlük hesabına eklemeyi unutmamalıdır; ayrıntıları macunun içeriğini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz. Hekiminiz ilaç tedavisi önerdiyse, sağlıklı alışkanlıklar o tedavinin yerini tutmaz ama yanıtı destekler. Sildenafilin sertleşmeye hangi yolla yardım ettiğini sildenafilin vücuttaki etkisini anlatan rehberde okuyabilirsiniz.

Doğru sanılan yanlışlar

Beslenme, egzersiz ve sertleşme hakkında yaygın inanışlar
Yaygın inanış Gerçekte
“Kilom normalse ne yediğim sertleşmemi etkilemez.” Normal kilolu bir erkekte de yüksek kolesterol ve fazla tuz damarları yıpratabilir; kan değerleri de önemlidir.
“Hafta sonu yapılan yoğun bir maç bütün haftayı telafi eder.” Damarlar sık ve düzenli uyarıdan fayda görür; güne yayılmış kısa yürüyüşler daha etkilidir.
“Ceviz, kereviz ya da bal yemek sertleşmeyi hemen güçlendirir.” Tek bir besinin böyle bir etkisi gösterilmedi; faydayı genel beslenme düzeni sağlar.
“Egzersizin faydası gençlerle sınırlıdır.” Altmış yaşından sonra başlanan programlarda da damar işlevinde düzelme bildirilmiştir.

Muayenede sorabilecekleriniz

  • Kolesterol, şeker ve tansiyon sonuçlarım damarlarım hakkında ne anlatıyor?
  • Kalbim için güvenli egzersiz yoğunluğu nedir, öncesinde efor testine gerek var mı?
  • Kilo vermem gerekiyorsa gerçekçi hedefim ne olmalı?
  • Kullandığım ilaçlardan biri sertleşmeyi zayıflatıyor olabilir mi?

Egzersiz sırasında göğsünüzde baskı, kola ya da çeneye yayılan ağrı veya açıklanamayan nefes darlığı olursa hemen durun ve geçmiyorsa 112’yi arayın. Sertleşme için ilaç kullanmayı düşünüyorsanız, muayeneye gitmeden önce kullanım öncesi sağlık kontrolü yazımızı okumanız görüşmeyi kolaylaştırır.

Okurların soruları

Kilo vermek sertleşmeyi gerçekten düzeltir mi?

Fazla kilolu erkeklerin bir bölümünde, kilo kaybı ve artan hareketle sertleşme belirgin biçimde iyileşir. Ne kadar fark edileceği kişiden kişiye değişir ve sonuç çoğunlukla birkaç ayda ortaya çıkar.

Hangi egzersiz türü daha faydalı?

Nefesi hızlandıran yürüyüş, bisiklet ve yüzme gibi aerobik hareketler en çok araştırılanlardır. Haftada iki gün kuvvet çalışması eklemek de kan şekeri kontrolüne katkı sağlar.

Tuzu azaltmak sertleşmeyle ilgili mi?

Dolaylı olarak evet. Tuz tansiyonu yükseltir, yüksek tansiyon da yıllar içinde penisteki ince damarları yıpratır.

Bal bazlı macun kullanırken diyet yapabilir miyim?

Yapabilirsiniz, ancak her porsiyonun şeker getirdiğini bilin ve bunu günlük hesabınıza katın. Macun bir takviyedir; beslenme düzeninin yerine geçmez.

Spora başlamadan önce hekime gitmem gerekir mi?

Kalp hastalığınız, yüksek tansiyonunuz ya da diyabetiniz varsa veya uzun süredir hareketsizseniz, yoğun bir programa başlamadan önce kısa bir değerlendirme yaptırmak doğru olur.

Bu yazı yalnızca bilgi vermek için hazırlandı, doktor muayenesi yerine geçmez; teşhis ve tedavi kararını bir sağlık uzmanıyla birlikte verin. Hatalı ya da eksik gördüğünüz bir nokta varsa bize yazın.

Dergiden başka yazılar